Allah Nerede? Tüm Kaynaklar ve Türkçe Tercümeleri

Hamd Allah’a, salât ve selâm Resûlullah’a, onun âline ve ashâbına olsun. Sonra:

Ehl-i sünnet ve’l-cemaat, Yüce Allah’ın arşı üzerinde istivâ ettiğine, arşının da göklerinin üstünde olduğuna, dolayısıyla Allah’ın her şeyin üstünde bulunduğuna inanır.

Allah’ın “Gökte olana güvenmediniz mi?” (Mülk 16) sözünün anlamı “göğün üzerinde” demektir; tıpkı “Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı?” (Hac 46) âyetinde “yerin üzerinde”, ve “Sizi hurma kütüklerine asacağım” (Tâhâ 71) âyetinde “kütüklerin üzerine” anlamında olduğu gibi. Bu izah, “semâ” ile bilinen göklerin kastedilmesi durumundadır. “Semâ” ile “yücelik” kastedilirse ortada bir problem yoktur.

Allah’ın zâtıyla bütün mahlûkatının üstünde olduğu inancı, ümmetin selefinin — sahâbe, tâbiîn ve faziletli asırların — üzerinde icmâ ettiği görüştür.

Sorunun kendisine gelince: “Allah nerede?” diye sormayı bazı âlimler yasaklamıştır. Doğrusu ise caiz olmasıdır. Çünkü İmam Müslim’in Sahih’inde, Muâviye b. Hakem es-Sülemî’nin câriyesini dövmesi hadisinde şöyle geçer: “Ey Allah’ın Resûlü, onu azat edeyim mi?’ dedim. ‘Onu bana getir’ buyurdu. Getirdim. Ona ‘Allah nerede?’ dedi. ‘Gökte’ dedi. ‘Ben kimim?’ dedi. ‘Sen Allah’ın Resûlü’sün’ dedi. ‘Onu azat et; çünkü o mümindir’ buyurdu.”

Ehl-i sünnetin bu meseledeki akîdesini delilleriyle görmek için Hâfız ez-Zehebî’nin el-Ulüvv, Hâfız et-Taberî’nin Usûlü i‘tikâdi ehli’s-sünne ve’l-cemaat, İmam İbn Huzeyme’nin Kitâbü’t-Tevhîd, İmam İbn Battâ el-Akberî’nin el-İbâne ve İmam İbn Abdilberr’in et-Temhîd gibi eserlerine müracaat etmenizi tavsiye ederiz. Allah en iyi bilir.2

Hamd Allah’a, salât ve selâm Resûlullah’a, onun âline ve ashâbına olsun. Sonra:

Allah’tan, seni doğruya yöneltmesini ve sevdiği ve razı olduğu şeye muvaffak kılmasını dileriz.

Ey soru sahibi oğlumuz, yazdıklarında küfürden şüphe etmeyi gerektiren bir şey yoktur — Allah korusun! Olsa olsa, doğruyu bulmak ve hatadan sakınmak için araştırma ve sorma vardır. Araştırmanda ve sorunun cevabında isabet edersen hamd Allah’a; cevap veren yanılırsa vebal onadır, sorusuyla yalnızca hakkı öğrenmeyi amaçlayan soru sahibine değil. Nitekim Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “İlmi olmadan fetva verenin vebalı, fetva verdiği kişi üzerinedir.”3

el-Kârî, Mirkâtü’l-mefâtîh’te bunu şöyle açıklar: “Yani bir cahil, bir âlime bir mesele sorar; âlim ona bâtıl bir cevap verir; soran da onunla amel eder ve bâtıl olduğunu bilmezse, ictihadında kusur etmişse vebal fetva verendedir.” Şevkânî de Neylü’l-evtâr’da: “Anlamı şudur: Kitap, Sünnet ve istidlâlden sabit olmaksızın fetva verenin vebalı, doğru olmayan fetvayı verendedir, taklit eden soru sahibinde değil.”

“Allah nerede?” sorusuna gelince: Doğru olan, bu sorunun yasaklanmamasıdır. Cevabı da şudur: Allah göktedir; yani mutlak yücelik anlamında.

Bu soru nasıl yasaklanır ki, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Muâviye b. Hakem es-Sülemî’nin câriyesine sormuş, o “Gökte” demiş, Peygamber de “Onu azat et; çünkü o mümindir” buyurmuştur. Bu, Müslim’in Sahih’inde yer alır.

Bu, Allah’ın kitabında açıkça gelen âyetlerle birliktedir; meselâ: “Gökte olanın sizi yere batırmayacağından emin mi oldunuz? Bir de bakarsınız ki yeryüzü çalkalanıp duruyor. Yoksa gökte olanın üzerinize taş yağdırmayacağından emin mi oldunuz? Uyarımın nasıl olduğunu yakında öğreneceksiniz.” (Mülk 16–17)

Bu konuda 1360, 6707, 119095 ve 151969 numaralı fetvalara bakabilirsin. Sonra sana vesveselerden yüz çevirmeni, senin yaşın için akîdede güvenilir kitapları okumakla yetinmeni tavsiye ederiz: Akîdetü’t-Tahâviyye ve el-Vâsıtıyye şerhleri gibi. Allah en iyi bilir.3

Sen cevabında isabet etmişsin. Verdiğin cevap, Peygamber’in sallallahu aleyhi ve sellem verdiği cevabın ta kendisidir. Allah azze ve celle göktedir, yüceliktedir; nitekim şöyle buyurmuştur: “Gökte olanın sizi yere batırmayacağından emin mi oldunuz? Bir de bakarsınız ki yeryüzü çalkalanıp duruyor. Yoksa gökte olanın üzerinize taş yağdırmayacağından emin mi oldunuz?” (Mülk 16–17) Yine: “Rahmân arşa istivâ etti” (Tâhâ 5) ve “Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra arşa istivâ eden Allah’tır” (A‘râf 54).

O, arşın üstünde, yücelik cihetindedir; bütün mahlûkatın üstündedir. Bu, Ehl-i sünnet âlimlerinin hepsinin görüşüdür. Ehl-i sünnet ve’l-cemaat, Allah’ın gökte, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğu üzerinde icmâ etmiştir. Bu, Resûlullah’tan, ashâbından ve onlara ihsanla tâbi olanlardan nakledilen görüştür. Allah’ın kitabında da böyledir.

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, sahibinin azat etmek için getirdiği câriyeye: “Allah nerede?” diye sormuş, o “Gökte” demiş, “Ben kimim?” diye sormuş, “Sen Allah’ın Resûlü’sün” demiş, bunun üzerine “Onu azat et; çünkü o mümindir” buyurmuştur (Müslim). Peygamber, câriyeyi senin verdiğin cevap üzerine onaylamıştır. Bu da onun Allah’ın gökte olduğuna imanının, Allah’a ihlâsına, tevhidîne ve O’na imanına delâlet ettiği içindir.

“Kürsîsi gökleri ve yeri kaplamıştır” (Bakara 255) âyeti buna aykırı değildir. Kürsî göklerin üstünde, arş kürsînin üstünde, Allah da arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstündedir. Ciheti belirlemeye gelince: yücelik cihetini belirlemenin bir sakıncası yoktur; yani Allah yüceliktedir.

Bunu bazı kelâmcılar ve bazı bid‘at ehli şüpheye düşürür, “O bir cihette değildir” der. Bu sözün tafsilatı vardır: “Mahlûk bir cihette değildir, göklerin içinde değildir, yerin içinde değildir” gibi bir şey kastediyorlarsa bu doğrudur. “Yücelikte değildir” kastediyorlarsa bu bâtıldır; Allah’ın kitabının, Resûlullah’ın sünnetinin ve ümmetin selefinin icmâının delâlet ettiğine aykırıdır.

İslâm âlimleri, Allah’ın gökte, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğu üzerinde icmâ etmiştir. O’nun bulunduğu cihet, yücelik cihetidir; bütün mahlûkatın üstüdür. Bu sorular bid‘at değildir, biz de onlardan nehyedilmedik; aksine bu sorular emredilmiş şeylerdir, insanlara öğretiriz. Nitekim Peygamber’e “Allah nerede?” diye sorulmuş; Ebû Rızîn de “Rabbimiz nerede?” diye sormuş, Peygamber ona yücelikte olduğunu haber vermiştir.

“Allah yerdedir” veya “Allah her yerdedir” diyen — Cehmiyye ve Mu‘tezile gibi — kimse, Ehl-i sünnet ve’l-cemaat nezdinde kâfirdir; çünkü o, Allah’ı ve Resûlü’nü, O’nun gökte arşın üstünde olduğu haberinde yalanlamış olur. Şu hâlde Allah’ın arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğuna ve “gökte” yani “yücelikte” olduğuna iman etmek gerekir.

“Semâ” kelimesi iki anlamda kullanılır: Birincisi, bina edilmiş gökler; ona da “semâ” denir. İkincisi, yücelik; ona da “semâ” denir. Allah sübhânehû yüceliktedir, yücelik cihetinde, bütün mahlûkatın üstündedir.

Bina edilmiş gökler kastedilirse anlam “onun üzerinde” demektir; yani göğün üstünde ve ötesinde. Nitekim Allah: “Yeryüzünde gezin” (Âl-i İmrân 137) buyurmuştur; yani onun üzerinde. Yine Firavun’un: “Sizi hurma kütüklerine asacağım” (Tâhâ 71) sözünde “kütüklerin üzerine” demektir.

Dolayısıyla “gökte” yani “göğün üzerinde” diyenle “yüceliktedir” diyen arasında çelişki yoktur; çünkü “semâ” ile kastedilen yüceliktir. Allah yüceliktedir, göklerin üstünde, bütün mahlûkatın üstünde ve arşın üstündedir.

“Fî”nin anlamı “alâ”dır, yani bina edilmiş göklerin üstündedir diyen kimseye gelince: Şüphesiz O onların üstünde, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstündedir. Sen salih bir akîde üzeresin; müjde olsun sana. Seni buna hidayet eden Allah’a hamd olsun. Teşbîh ve telbîs ehline aldırma; onlar dalâlettedir.

Sen ve seninle birlikte olanlar — Allah’a hamdolsun — bu akîde üzeresiniz; Allah’ın gökte, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğuna imanınızda hak üzeresiniz. O’nun ilmi her yerdedir; sıfatlarının hiçbirinde mahlûkata benzemez. Arşa da semaya da ihtiyacı yoktur; aksine O her şeyden müstağnîdir. Gökler O’na muhtaçtır, arş da muhtaçtır. Arşı da kürsîyi de gökleri de ayakta tutan, onları tutan O’dur. Nitekim: “Göğün ve yerin O’nun emriyle ayakta durması da O’nun âyetlerindendir” (Rûm 25) ve “Şüphesiz Allah gökleri ve yeri yok olmaktan koruyup tutar” (Fâtır 41) buyurmuştur.

O, her şeye kadirdir, her şeyi bilir; bütün mahlûkatının üstünde yücedir. Sıfatlarının hepsi yüce, isimlerinin hepsi en güzeldir. İlim ve iman ehline düşen, Allah’ı kendini vasfettiği ve Resûlü’nün vasfettiği şekilde vasfetmektir: tahrif, ta‘tîl, tekyîf ve temsîl olmadan. “O’nun benzeri hiçbir şey yoktur; O işitendir, görendir” (Şûrâ 11) âyetine imanla birlikte.4

Hamd Allah’a. Birincisi: Câriye hadisi, Müslim’in (537) Muâviye b. Hakem es-Sülemî’den rivayet ettiği hadistir.

İkincisi: Kâfirleri imana davet ederken sabit olan, onlara şehâdeti emretmektir. İmanı ispat için imtihan ve sınama ise nadirdir; bu hadis de ondan biridir. Peygamber’in dilediğiyle imtihan etme yetkisi vardır. Câriyeyi imtihan için bu iki soruyu seçmiş ve verdiği cevaplarla onun imanına hükmetmiştir; ona yönelik bir itiraz yoktur.

Şeyhülislâm Ebû Osmân es-Sâbûnî (rahimehullah) der ki: “İmamımız Ebû Abdillah Muhammed b. İdrîs eş-Şâfiî, el-Mebsût kitabında, kefarette mümin bir kölenin azat edilmesi ve mümine olmayanın kefarette geçerli olmaması meselesinde Muâviye b. Hakem hadisiyle delil getirmiştir. Muâviye siyah câriyeyi kefaret için azat etmek istemiş, Resûlullah’a sormuş; Peygamber onu imtihan etmiş, ‘Ben kimim?’ demiş; o da kendisine ve göğe işaret etmiş — yani ‘Sen gökteki Allah’ın Resûlü’sün’ demek istemiş — bunun üzerine ‘Onu azat et; çünkü o mümindir’ buyurmuştur. Peygamber, onun Rabbini gökte olduğunu ikrar etmesi ve Rabbini ulüvv ve fevkiyyet sıfatıyla tanıması sebebiyle İslâm’ına ve imanına hükmetmiştir.”

“Şâfiî, kefarette kâfir köle azat etmenin caiz olduğunu söyleyen muhaliflere bu haberle delil getirmiştir; çünkü o, Allah’ın mahlûkatının üstünde, yedi göğünün üstünde, arşında olduğuna inanıyordu — ki bu, Ehl-i sünnet ve’l-cemaat Müslümanlarının, selef ve halefinin inancıdır. Zira o, sahih bir haber rivayet edip de onunla amel etmemezlik yapmazdı.” (Akîdetü’s-selef ve ashâbi’l-hadîs, s. 188)

Dr. Muhammed Halîl Herras (rahimehullah) der ki: “Bu hadis, berraklığı ve açıklığıyla parlar; ta‘tîl ehlinin başlarına bir yıldırımdır. Bir adam câriyesine vurmakla hata etmiş, hatasını onu azat etmekle telâfi etmek istemiş; Peygamber onu imanını imtihan edinceye kadar bekletmiş. Bu imtihan için seçtiği soru ‘Allah nerede?’ olmuş. O ‘Gökte’ diye cevap verince cevabını beğenmiş ve onun imanına şahitlik etmiştir. Sen bir ta‘tîl ehline ‘Allah nerede?’ desen, senin küfrüne hükmeder.” (Hâşiye alâ Kitâbi’t-Tevhîd li İbn Huzeyme, s. 121)

Bu, kâfir olan birini İslâm’a girmeye, iki şehâdeti söylemek yerine bununla davet etmek değildir; aksine Peygamber’in câriyeyi imtihanıdır: mümin mi, kâfir mi olduğunu bilmek için. “Neden başkasıyla değil de bununla imtihan etti?” denilmez; çünkü bu, Resûlullah’a itiraz olur.

İmanın imtihanına dair şu rivayetler de vardır: Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ’da (15269) Utbe’den rivayet eder: “Bir kadın, Resûlullah’a siyah bir câriye getirip ‘Ey Allah’ın Resûlü, üzerimde mümin bir köle azat etme borcu var; bu benden geçerli olur mu?’ dedi. Resûlullah: ‘Rabbin kim?’ dedi. ‘Allah Rabbimdir’ dedi. ‘Dinin nedir?’ dedi. ‘İslâm’ dedi. ‘Ben kimim?’ dedi. ‘Sen Allah’ın Resûlü’sün’ dedi. ‘Beş vakti kılar mısın, Allah’tan getirdiklerimi ikrar eder misin?’ dedi. ‘Evet’ dedi. Bunun üzerine sırtına vurup ‘Onu azat et’ buyurdu.”

Demek ki namaz ve Peygamber’in getirdiklerini ikrar sorusu, müşrikleri davette emredilenin dışındadır. “Rabbin kim?” sorusu da öyledir; çünkü müşrikler yalnızca Allah’ı ulûhiyette birlemeye davet edilmişlerdi, rubûbiyette ikrar ettikleri şeylerden sorgulanmadılar. Bu da gösterir ki imtihan makamı farklıdır ve Resûlullah dilediğiyle imtihan edebilir.

Ahmed (17945), Nesâî (3653) ve Beyhakî (15272) Şerîd b. Süveyd es-Sekafî’den rivayet eder: “Ey Allah’ın Resûlü, annem bana onun adına bir köle azat etmemi vasiyet etti; yanımda Nûbe’li siyah bir câriye var, dedim. Resûlullah: ‘Onu çağır’ buyurdu. ‘Rabbin kim?’ dedi. ‘Allah’ dedi. ‘Ben kimim?’ dedi. ‘Allah’ın Resûlü’ dedi. ‘Onu azat et; çünkü o mümindir’ buyurdu.”

Bunda, müşriklerin muhalefet etmediği rubûbiyetin ikrarı vardır. Hâsılı: Câriye hadisindeki soru bir imtihan ve sınama sorusudur; kâfirleri imana davette bilinen usulden farklıdır. Bize düşen, onun sorusunun ve cevabının sahihliğine teslim olmak ve kesin bilgiyle bağlanmaktır. Aksi hâlde Peygamber onu inkâr eder ve öğretirdi.

İmam Abdülganî el-Makdisî (rahimehullah) der ki: “Şeriat sahibinin ‘Allah nerede?’ sözüyle açıkça söylemesinden sonra, ‘Allah nerede denmez’ diyen kimseden daha cahil, aklı daha hafif ve yolu daha sapık kim olabilir?” (el-İktisâd fi’l-i‘tikâd, s. 89)

Zehebî (rahimehullah) el-Ulüvv’da (s. 28) der ki: “Her kime ‘Allah nerede?’ diye sorulsa, fıtratıyla hemen ‘Gökte’ dediğini gördük. Haberde iki mesele vardır: Birincisi, Müslümanın ‘Allah nerede?’ demesinin meşrûluğu; ikincisi, sorulanın ‘Gökte’ demesi. Bu iki meseleyi inkâr eden, ancak Mustafâ’yı sallallahu aleyhi ve sellem inkâr etmiş olur.”5

Hamd Allah’a. Birincisi: Beyhakî burada kelâmcılar arasında yaygın olan görüşe göre konuşmuştur: Allah’a “nerede?” diye sorulmaz; çünkü O mekândan münezzehtir veya bu soru cisimler hakkında sorulur. Nassa delâlet eden hak ise, O’na “nerede?” diye sormanın caiz olmasıdır.

Mekâna gelince: Allah, içinde bulunduğu, kendisini sınırlayan veya kuşatan bir “vücûdî mekân”dan münezzehtir. Aksine O, bütün mekânların üstünde, göklerinin üstünde, arşının üzerindedir; nitekim Kitap ve Sünnet bunu telaffuz etmiş, ümmetin selefi de üzerinde icmâ etmiştir.

Allah’a “nerede?” diye sorulabileceğine câriye hadisi delâlet eder. Müslim (537) Muâviye b. Hakem es-Sülemî’den, câriyesini dövmesi meselesinde rivayet eder: “Resûlullah’a geldim, bu yaptığımı bana büyük gösterdi. ‘Ey Allah’ın Resûlü, onu azat edeyim mi?’ dedim. ‘Onu bana getir’ buyurdu. Getirdim. Ona ‘Allah nerede?’ dedi. ‘Gökte’ dedi. ‘Ben kimim?’ dedi. ‘Sen Allah’ın Resûlü’sün’ dedi. ‘Onu azat et; çünkü o mümindir’ buyurdu.”

İmam Abdülganî el-Makdisî ve Zehebî’nin yukarıda geçen sözleri burada da zikredilir.

İkincisi: Beyhakî istivâyı ispat eder, onda tefvîzi (anlamı Allah’a bırakmayı) benimser, ciheti ve mekânı nefyeder. Dr. Abdurrahman b. Sâlih el-Mahmûd der ki: “Beyhakî, câriye hadisini — ‘Allah nerede?’ ‘Gökte’ — zikrettiği başka bir yerde, onun te’vili hakkında tuhaf bir söz söylemiş ve onu, Allah için ulüvvü ispat etmediğine delâlet edecek şekilde te’vil etmiştir.” (Mevkıfü İbn Teymiyye mine’l-Eşâ‘ira, 2/588)

Dr. Ahmed b. Atıyye el-Gâmidî de el-Beyhakî ve mevkıfühû mine’l-ilâhiyyât’ta (s. 347–352) der ki: “Bu mesele — yani Allah için cihet ispatı — Beyhakî’nin nefyettiği bir şeydir. Çünkü o, istivâ sıfatında tefvîz görüşünü seçince, lafzın nassla geldiği şekilde durup onu Allah hakkında tefsir etmeye geçmemiş — zira bu, ona göre te’vili ancak Allah’ın bildiği müteşâbihtendir — sonra Allah için kat‘î olarak sabit olan ciheti nefyetmiştir. Cihet ile istivâ arasında sıkı bir bağ vardır; çünkü cihet istivânın lâzımıdır. O, mezhebini açıklarken şöyle der: ‘… Fakat O, haber verdiği gibi arşı üzerinde istivâ etmiştir; keyfiyetsiz, eynsiz.’ Yani istivâ haber bakımından sabittir; fakat anlamını araştırmamalıyız, çünkü bu keyfiyet araştırmasıdır. ‘Eyn’ ile işaret etmek de cihet ispatına götürür; O’nun ciheti yoktur. Zira biz istivâyı ancak haber geldiği için ispat ettik; lafzen ispat ettik, anlamını Allah’a bıraktık.”

Gâmidî devamla: “Beyhakî, İbn Mübârek’in istivâ ve fevkiyyeti ispat eden sözüne — ‘Rabbimizi yedi göğün üstünde, arşında istivâ etmiş olarak biliriz; mahlûkatından ayrıdır. Biz Cehmiyye’nin dediği gibi ‘O buradadır’ — yere işaret ederek — demeyiz’ — şöyle dipnot düşer: ‘Onun ‘mahlûkatından ayrıdır’ sözüyle, ardından Cehmiyye’nin sözünü nefyetmesini kastediyor; şeriatın mutlak bıraktığı başka bir yönden cihet ispatını değil.’ Bütün bunlar Beyhakî’nin ciheti nefyettiğine delâlet eder; hatta bu konuda açıktır. Ciheti ispat eden nasslara gelince, Beyhakî onları te’vil etmiştir: ‘Gökte olana güvenmediniz mi?’, ‘Rablerinden korkarlar, onların üstündedir’, ‘O, kullarının üstünde kahirdir’ gibi âyetleri, istivâ âyetlerine hamlederek hepsinde anlamı ‘arşın üzerinde olan’ yapmıştır. Ancak Allah’ın arşın üzerinde olduğunu ispatı, bunu açıkça bildiren delile uymak içindir; ‘Rahmân arşa istivâ etti’ gibi. Bu, Beyhakî’nin yalnızca lafzen ispat ettiği, anlamını Allah’a bıraktığı bir şeydir. Te’vil ettiklerinde de durumu aynıdır; çünkü anlamı Allah’a havale etmeye dayanmak da tefvîzdir. Bu, göründüğü kadarıyla delilsiz bir zorlamadır. Selefin mezhebinin tefvîz olduğunun bâtıl olduğunu daha önce açıklamıştık.”

Gâmidî, Beyhakî’nin “Güzel söz O’na yükselir, salih amel onu yükseltir” âyetini “kabulün güzelliği” olarak, meleklerin urûcunu da “gökteki makamlarına yükselmeleri” olarak te’vil ettiğini nakleder. Sonra der ki: “Ancak Allah için ulüvv ve fevkiyyet, aklî ve naklî delillerle tevâtür derecesinde sabittir. Bunun en açık delillerinden biri, Beyhakî’nin zikredip muzdarib saydığı câriye hadisidir.”

Hâsılı: Beyhakî’nin “Allah’a ‘nerede?’ diye sorulmasını” nefyetmesi, onun ciheti nefyeden ve istivâ ile ulüvvde tefvîzi benimseyen kelâmî mezhebiyle uyumludur. Bu, Sünnet’te sahih olarak sabit olan “Allah’a ‘nerede?’ diye sorulabilir” hükmüne muhaliftir. Yine selefin istivâyı “ulüvv, yükselme, oturma” ile tefsir etmesine ve “fevk” cihetinin ispatındaki icmâlarına muhaliftir. Allah en iyi bilir.6

Hamd Allah’a; salât ve selâm Resûlullah’a, onun âline ve ashâbına olsun. Bundan sonra: Eğer “semâ” ile yaratılmış, bina edilmiş gök, “fî” harf-i cerriyle de “içinde bulunma” kastedilirse, gökte ve yerde bulunmanın Allah’a imkânsız oluşu bakımından aralarında fark yoktur.

Ehl-i sünnet “Allah göktedir” derken, Allah için mutlak ulüvv — yani yücelik — cihetini ispat etmeyi kasteder. Bu konuda iki yol vardır: Ya “semâ”yı yaratılmış gök değil, yücelik olarak tefsir ederler; nitekim “İpini göğe uzatsın” (Hac 15) ve “Gökten tertemiz su indirdik” (Furkân 48) âyetlerinde olduğu gibi. Ya da “fî” harf-i cerrini isti‘lâ — üstte olmak — ile tefsir ederler; böylece “gökte” demek “göğün üstünde” demek olur. Nitekim “Yeryüzünde gezin” (En‘âm 11) ve “Sizi hurma kütüklerine asacağım” (Tâhâ 71) âyetlerinde böyledir.

Onlar hiçbir hâlde Allah’ın mahlûkatından bir şeyle kuşatılmış veya onun içine girmiş olduğunu kastetmezler. Nitekim Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Yedi gök, kürsînin yanında ancak çöle atılmış bir halka gibidir. Arşın kürsîye üstünlüğü de, o halkanın üzerindeki çölün üstünlüğü gibidir.” Bunu Beyhakî el-Esmâ ve’s-sıfât’ta rivayet etmiş, Elbânî de tarikleriyle sahih saymıştır.

Sahîhayn’da İbn Mes‘ûd’dan rivayet edilir: Bir haham Resûlullah’a gelip dedi: “Ey Muhammed, biz Allah’ın gökleri bir parmağa, yerleri bir parmağa, ağaçları bir parmağa, suyu ve toprağı bir parmağa, bütün mahlûkatı bir parmağa koyduğunu, sonra ‘Ben Melik’im’ dediğini buluyoruz.” Peygamber, hahamın sözünü doğrulayarak güldü; hatta azı dişleri göründü. Sonra şunu okudu: “Allah’ı hakkıyla takdir edemediler. Kıyamet günü bütün yer O’nun avucundadır; gökler de sağ eliyle dürülmüştür. O, onların ortak koştuklarından münezzehtir.” (Zümer 67) — Fetva no. 135219’a bakınız.

Şeyhülislâm İbn Teymiyye et-Tedmüriyye’de der ki: “Muhatapların nefislerinde Allah’ın Aliyy ve A‘lâ olduğu, her şeyin üstünde bulunduğu yerleşmiş olduğundan, ‘O göktedir’ sözünden anlaşılan, O’nun yücelikte olduğu ve her şeyin üstünde bulunduğudur. Câriyeye ‘Allah nerede?’ denildiğinde ‘Gökte’ demesi de böyledir: O, mahlûk cisimlere tahsis etmeksizin ve onların içine girmeksizin yüceliği kastetmiştir.”

Yine el-Cevâbü’s-sahîh’te der ki: “Peygamberler, Allah’ın âlemin üstünde olduğunu çeşitli ifadelerle haber vermişlerdir. Bazen ‘O Aliyy’dir, O A‘lâ’dır’ derler; bazen ‘O göktedir’ derler; nitekim ‘Gökte olanın sizi yerin dibine geçirmesinden emin mi oldunuz?’ (Mülk 17) âyeti gibi. Bununla Allah’ın göklerin içinde olduğunu veya mahlûkatından bir şeyin O’nu kuşattığını kastetmezler… Peygamberlerin ‘gökte’ sözü yücelik anlamındadır; feleklerin içinde olduğunu değil, bilakis semâ yani yücelik…”

Bununla sabit olur ki soru sahibinin “Allah zâtıyla göktedir” sözü — eğer semâ ile yaratılmış göğü değil, yüceliği kastediyorsa — doğrudur.

Daha önce Ehl-i sünnetin Allah’ın ulüvvü, fevkiyyeti ve mahlûkatından ayrı (bâin) olduğu hususundaki itikadını, bunun delillerini, bu konuda ortaya atılan şüphelere verilen cevapları ve imamlardan nakilleri şu numaralı fetvalarda beyan etmiştik: 6707, 69060, 66332, 76111, 101609.

Allah en iyi bilir.7