İbn Bâz: Arşın üstünde oluşun delili

Sen cevabında isabet etmişsin. Verdiğin cevap, Peygamber’in sallallahu aleyhi ve sellem verdiği cevabın ta kendisidir. Allah azze ve celle göktedir, yüceliktedir; nitekim şöyle buyurmuştur: “Gökte olanın sizi yere batırmayacağından emin mi oldunuz? Bir de bakarsınız ki yeryüzü çalkalanıp duruyor. Yoksa gökte olanın üzerinize taş yağdırmayacağından emin mi oldunuz?” (Mülk 16–17) Yine: “Rahmân arşa istivâ etti” (Tâhâ 5) ve “Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra arşa istivâ eden Allah’tır” (A‘râf 54).

O, arşın üstünde, yücelik cihetindedir; bütün mahlûkatın üstündedir. Bu, Ehl-i sünnet âlimlerinin hepsinin görüşüdür. Ehl-i sünnet ve’l-cemaat, Allah’ın gökte, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğu üzerinde icmâ etmiştir. Bu, Resûlullah’tan, ashâbından ve onlara ihsanla tâbi olanlardan nakledilen görüştür. Allah’ın kitabında da böyledir.

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, sahibinin azat etmek için getirdiği câriyeye: “Allah nerede?” diye sormuş, o “Gökte” demiş, “Ben kimim?” diye sormuş, “Sen Allah’ın Resûlü’sün” demiş, bunun üzerine “Onu azat et; çünkü o mümindir” buyurmuştur (Müslim). Peygamber, câriyeyi senin verdiğin cevap üzerine onaylamıştır. Bu da onun Allah’ın gökte olduğuna imanının, Allah’a ihlâsına, tevhidîne ve O’na imanına delâlet ettiği içindir.

“Kürsîsi gökleri ve yeri kaplamıştır” (Bakara 255) âyeti buna aykırı değildir. Kürsî göklerin üstünde, arş kürsînin üstünde, Allah da arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstündedir. Ciheti belirlemeye gelince: yücelik cihetini belirlemenin bir sakıncası yoktur; yani Allah yüceliktedir.

Bunu bazı kelâmcılar ve bazı bid‘at ehli şüpheye düşürür, “O bir cihette değildir” der. Bu sözün tafsilatı vardır: “Mahlûk bir cihette değildir, göklerin içinde değildir, yerin içinde değildir” gibi bir şey kastediyorlarsa bu doğrudur. “Yücelikte değildir” kastediyorlarsa bu bâtıldır; Allah’ın kitabının, Resûlullah’ın sünnetinin ve ümmetin selefinin icmâının delâlet ettiğine aykırıdır.

İslâm âlimleri, Allah’ın gökte, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğu üzerinde icmâ etmiştir. O’nun bulunduğu cihet, yücelik cihetidir; bütün mahlûkatın üstüdür. Bu sorular bid‘at değildir, biz de onlardan nehyedilmedik; aksine bu sorular emredilmiş şeylerdir, insanlara öğretiriz. Nitekim Peygamber’e “Allah nerede?” diye sorulmuş; Ebû Rızîn de “Rabbimiz nerede?” diye sormuş, Peygamber ona yücelikte olduğunu haber vermiştir.

“Allah yerdedir” veya “Allah her yerdedir” diyen — Cehmiyye ve Mu‘tezile gibi — kimse, Ehl-i sünnet ve’l-cemaat nezdinde kâfirdir; çünkü o, Allah’ı ve Resûlü’nü, O’nun gökte arşın üstünde olduğu haberinde yalanlamış olur. Şu hâlde Allah’ın arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğuna ve “gökte” yani “yücelikte” olduğuna iman etmek gerekir.

“Semâ” kelimesi iki anlamda kullanılır: Birincisi, bina edilmiş gökler; ona da “semâ” denir. İkincisi, yücelik; ona da “semâ” denir. Allah sübhânehû yüceliktedir, yücelik cihetinde, bütün mahlûkatın üstündedir.

Bina edilmiş gökler kastedilirse anlam “onun üzerinde” demektir; yani göğün üstünde ve ötesinde. Nitekim Allah: “Yeryüzünde gezin” (Âl-i İmrân 137) buyurmuştur; yani onun üzerinde. Yine Firavun’un: “Sizi hurma kütüklerine asacağım” (Tâhâ 71) sözünde “kütüklerin üzerine” demektir.

Dolayısıyla “gökte” yani “göğün üzerinde” diyenle “yüceliktedir” diyen arasında çelişki yoktur; çünkü “semâ” ile kastedilen yüceliktir. Allah yüceliktedir, göklerin üstünde, bütün mahlûkatın üstünde ve arşın üstündedir.

“Fî”nin anlamı “alâ”dır, yani bina edilmiş göklerin üstündedir diyen kimseye gelince: Şüphesiz O onların üstünde, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstündedir. Sen salih bir akîde üzeresin; müjde olsun sana. Seni buna hidayet eden Allah’a hamd olsun. Teşbîh ve telbîs ehline aldırma; onlar dalâlettedir.

Sen ve seninle birlikte olanlar — Allah’a hamdolsun — bu akîde üzeresiniz; Allah’ın gökte, arşın üstünde, bütün mahlûkatın üstünde olduğuna imanınızda hak üzeresiniz. O’nun ilmi her yerdedir; sıfatlarının hiçbirinde mahlûkata benzemez. Arşa da semaya da ihtiyacı yoktur; aksine O her şeyden müstağnîdir. Gökler O’na muhtaçtır, arş da muhtaçtır. Arşı da kürsîyi de gökleri de ayakta tutan, onları tutan O’dur. Nitekim: “Göğün ve yerin O’nun emriyle ayakta durması da O’nun âyetlerindendir” (Rûm 25) ve “Şüphesiz Allah gökleri ve yeri yok olmaktan koruyup tutar” (Fâtır 41) buyurmuştur.

O, her şeye kadirdir, her şeyi bilir; bütün mahlûkatının üstünde yücedir. Sıfatlarının hepsi yüce, isimlerinin hepsi en güzeldir. İlim ve iman ehline düşen, Allah’ı kendini vasfettiği ve Resûlü’nün vasfettiği şekilde vasfetmektir: tahrif, ta‘tîl, tekyîf ve temsîl olmadan. “O’nun benzeri hiçbir şey yoktur; O işitendir, görendir” (Şûrâ 11) âyetine imanla birlikte.4