Câriye hadisi etrafındaki şüphe — İslamQA, no. 319005

Hamd Allah’a. Birincisi: Câriye hadisi, Müslim’in (537) Muâviye b. Hakem es-Sülemî’den rivayet ettiği hadistir.

İkincisi: Kâfirleri imana davet ederken sabit olan, onlara şehâdeti emretmektir. İmanı ispat için imtihan ve sınama ise nadirdir; bu hadis de ondan biridir. Peygamber’in dilediğiyle imtihan etme yetkisi vardır. Câriyeyi imtihan için bu iki soruyu seçmiş ve verdiği cevaplarla onun imanına hükmetmiştir; ona yönelik bir itiraz yoktur.

Şeyhülislâm Ebû Osmân es-Sâbûnî (rahimehullah) der ki: “İmamımız Ebû Abdillah Muhammed b. İdrîs eş-Şâfiî, el-Mebsût kitabında, kefarette mümin bir kölenin azat edilmesi ve mümine olmayanın kefarette geçerli olmaması meselesinde Muâviye b. Hakem hadisiyle delil getirmiştir. Muâviye siyah câriyeyi kefaret için azat etmek istemiş, Resûlullah’a sormuş; Peygamber onu imtihan etmiş, ‘Ben kimim?’ demiş; o da kendisine ve göğe işaret etmiş — yani ‘Sen gökteki Allah’ın Resûlü’sün’ demek istemiş — bunun üzerine ‘Onu azat et; çünkü o mümindir’ buyurmuştur. Peygamber, onun Rabbini gökte olduğunu ikrar etmesi ve Rabbini ulüvv ve fevkiyyet sıfatıyla tanıması sebebiyle İslâm’ına ve imanına hükmetmiştir.”

“Şâfiî, kefarette kâfir köle azat etmenin caiz olduğunu söyleyen muhaliflere bu haberle delil getirmiştir; çünkü o, Allah’ın mahlûkatının üstünde, yedi göğünün üstünde, arşında olduğuna inanıyordu — ki bu, Ehl-i sünnet ve’l-cemaat Müslümanlarının, selef ve halefinin inancıdır. Zira o, sahih bir haber rivayet edip de onunla amel etmemezlik yapmazdı.” (Akîdetü’s-selef ve ashâbi’l-hadîs, s. 188)

Dr. Muhammed Halîl Herras (rahimehullah) der ki: “Bu hadis, berraklığı ve açıklığıyla parlar; ta‘tîl ehlinin başlarına bir yıldırımdır. Bir adam câriyesine vurmakla hata etmiş, hatasını onu azat etmekle telâfi etmek istemiş; Peygamber onu imanını imtihan edinceye kadar bekletmiş. Bu imtihan için seçtiği soru ‘Allah nerede?’ olmuş. O ‘Gökte’ diye cevap verince cevabını beğenmiş ve onun imanına şahitlik etmiştir. Sen bir ta‘tîl ehline ‘Allah nerede?’ desen, senin küfrüne hükmeder.” (Hâşiye alâ Kitâbi’t-Tevhîd li İbn Huzeyme, s. 121)

Bu, kâfir olan birini İslâm’a girmeye, iki şehâdeti söylemek yerine bununla davet etmek değildir; aksine Peygamber’in câriyeyi imtihanıdır: mümin mi, kâfir mi olduğunu bilmek için. “Neden başkasıyla değil de bununla imtihan etti?” denilmez; çünkü bu, Resûlullah’a itiraz olur.

İmanın imtihanına dair şu rivayetler de vardır: Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ’da (15269) Utbe’den rivayet eder: “Bir kadın, Resûlullah’a siyah bir câriye getirip ‘Ey Allah’ın Resûlü, üzerimde mümin bir köle azat etme borcu var; bu benden geçerli olur mu?’ dedi. Resûlullah: ‘Rabbin kim?’ dedi. ‘Allah Rabbimdir’ dedi. ‘Dinin nedir?’ dedi. ‘İslâm’ dedi. ‘Ben kimim?’ dedi. ‘Sen Allah’ın Resûlü’sün’ dedi. ‘Beş vakti kılar mısın, Allah’tan getirdiklerimi ikrar eder misin?’ dedi. ‘Evet’ dedi. Bunun üzerine sırtına vurup ‘Onu azat et’ buyurdu.”

Demek ki namaz ve Peygamber’in getirdiklerini ikrar sorusu, müşrikleri davette emredilenin dışındadır. “Rabbin kim?” sorusu da öyledir; çünkü müşrikler yalnızca Allah’ı ulûhiyette birlemeye davet edilmişlerdi, rubûbiyette ikrar ettikleri şeylerden sorgulanmadılar. Bu da gösterir ki imtihan makamı farklıdır ve Resûlullah dilediğiyle imtihan edebilir.

Ahmed (17945), Nesâî (3653) ve Beyhakî (15272) Şerîd b. Süveyd es-Sekafî’den rivayet eder: “Ey Allah’ın Resûlü, annem bana onun adına bir köle azat etmemi vasiyet etti; yanımda Nûbe’li siyah bir câriye var, dedim. Resûlullah: ‘Onu çağır’ buyurdu. ‘Rabbin kim?’ dedi. ‘Allah’ dedi. ‘Ben kimim?’ dedi. ‘Allah’ın Resûlü’ dedi. ‘Onu azat et; çünkü o mümindir’ buyurdu.”

Bunda, müşriklerin muhalefet etmediği rubûbiyetin ikrarı vardır. Hâsılı: Câriye hadisindeki soru bir imtihan ve sınama sorusudur; kâfirleri imana davette bilinen usulden farklıdır. Bize düşen, onun sorusunun ve cevabının sahihliğine teslim olmak ve kesin bilgiyle bağlanmaktır. Aksi hâlde Peygamber onu inkâr eder ve öğretirdi.

İmam Abdülganî el-Makdisî (rahimehullah) der ki: “Şeriat sahibinin ‘Allah nerede?’ sözüyle açıkça söylemesinden sonra, ‘Allah nerede denmez’ diyen kimseden daha cahil, aklı daha hafif ve yolu daha sapık kim olabilir?” (el-İktisâd fi’l-i‘tikâd, s. 89)

Zehebî (rahimehullah) el-Ulüvv’da (s. 28) der ki: “Her kime ‘Allah nerede?’ diye sorulsa, fıtratıyla hemen ‘Gökte’ dediğini gördük. Haberde iki mesele vardır: Birincisi, Müslümanın ‘Allah nerede?’ demesinin meşrûluğu; ikincisi, sorulanın ‘Gökte’ demesi. Bu iki meseleyi inkâr eden, ancak Mustafâ’yı sallallahu aleyhi ve sellem inkâr etmiş olur.”5